Sowy – rząd ptaków obejmujący gatunki drapieżne, które przystosowały się do polowania w dzień i o zmroku.

Polskie gatunki lęgowe

W Polsce występuje 11 gatunków sów lęgowych, a wszystkie są objęte ścisłą ochroną. Najpowszechniejsze to puszczyk, uszatka, płomykówka, sóweczka i włochatka, natomiast rzadkie to puszczyk uralski, puszczyk mszarny, uszatka błotna, pójdźka, puchacz oraz od niedawna syczek. Okres lęgowy u większości rozpoczyna się już wczesną wiosną, a nawet zimą.

Oczy sów

Sowy mają duże oczy, stanowiące nawet do 5% masy ciała! O ile gałka oczna człowieka jest okrągła, to u sów ma kształt walca lub teleskopu. Sowa widzi binokularnie, podobnie jak człowiek. Dzięki temu potrafi precyzyjnie ocenić odległość do ofiary. Kąt widzenia jej poszczególnych gałek ocznych we wspólnym zakresie wynosi ok. 70º. Ma aż 14 kręgów szyjnych (człowiek – 7), co pozwala na dowolne obracanie głowy i zwiększa kąt widzenia do 270º. Widzi monochromatycznie, ale za to już przy niewielkiej ilości światła. O tym, jak widzi sowa, można się przekonać, używając lornetek noktowizyjnych.

Uszy sów

Znajdujące się na głowie niektórych gatunków sów pęczki piór przypominają uszy, jednak nimi nie są. Prawdziwe uszy znajdują się po bokach głowy. To ogromne otwory, najczęściej niesymetryczne pod względem umieszczenia i różne, jeśli chodzi o wielkość. Sowy w trakcie nasłuchu poruszają głową w różnych płaszczyznach. Ich słuch jest wspomagany dużą, sercowatą szlarą w części twarzowej małej głowy, zbudowaną z krótkich i sztywnych piór, która działa, jak zwierciadło paraboliczne wzmacniające i ukierunkowujące dźwięki wydawane przez ofiary. Nawet jeśli ofiara jest dobrze ukryta i niewidoczna, sowa potrafi ją niejako dostrzec „uszami”.

Pióra sów

Sowy latają zupełnie bezszelestnie dzięki wyoblonym kształtom ciała: dużej głowie i zaokrąglonym skrzydłom. Ich ciało pokrywa obfite upierzenie. Pióra mają niezliczoną ilość drobnych włosków, przypominających w dotyku delikatny aksamit. Cząsteczki powietrza, opływające pióra, ulegają zawirowaniom i nie następuje świst, charakterystyczny dla dziennych ptaków, np. szponiastych. Dodatkowo lotki pierwszorzędowe mają rozliczne haczyki na przednich krawędziach, co także delikatnie rozbija przepływającą strugę powietrza.

Nogi i szpony sów

Zagięte szpony sów są ostre jak igły. Górna płaszczyzna pazurów jest twardsza niż dolna, dlatego pazury „same się ostrzą”. Sowy mają cztery palce, przy czym trzeci palec jest zwrotny. Podczas ataku na ofiarę dwa palce w kształcie litery „V” są skierowane do przodu, dwa do tyłu. Zwiększa się w ten sposób ich zasięg nawet do kilkudziesięciu cm2. Większość sów ma opierzone całe nogi: goleń, skok i palce do nasady szponów. Zapobiega to ugryzieniom przez gryzonie, wycisza i ociepla, zwłaszcza w chłodne noce – sprawne palce to większa skuteczność polowania.

Wypluwki, czyli zrzutki

Wypluwki to niestrawione resztki pokarmu (sierść, pióra, chitynowe części owadów, kości ssaków i ptaków) w postaci zwartych klusek usuwane z żołądka ruchami wymiotnymi. Wielkość i kształt wypluwek są specyficzne dla poszczególnych gatunków. Oznaczenia gatunku sowy po wypluwce można dokonać po jej kształcie, wielkości i szczegółowej analizie zawartego materiału kostnego ofiar. Różni się on ze względu na sposób zabijania i spożywania pokarmu. Np. puchacz upolowane gryzonie połyka w całości, w przeciwieństwie do puszczyka, który przed połknięciem rozrywa swoje ofiary na części.

Zachęcamy do zapoznania się naszymi infografikami o sowach: